इयत्ता ५वी गणिताची सर्व महत्त्वाची सूत्रे | 5th Standard Maths Formulas in Marathi

📘 इयत्ता ५वी— गणित सूत्रसंग्रह

१. 🔢 संख्या

स्थानिक किंमत:

स्थानिक किंमत = अंक × स्थान

उदाहरण: 4,582 मध्ये 5 ची स्थानिक किंमत:

5 × 100 = 500

२. ➕ बेरीज

बेरीज = पहिली संख्या + दुसरी संख्या

उदाहरण: 25 + 35 = 60

३. ➖ वजाबाकी

फरक = मोठी संख्या − लहान संख्या

उदाहरण: 80 − 35 = 45

४. ✖️ गुणाकार

गुणाकार = गुण्य × गुणक

उदाहरण: 25 × 4 = 100

गुणाकाराचा नियम:

a × b = b × a

५. ➗ भागाकार

भागाकाराचा मुख्य संबंध:

भाज्य = भाजक × भागाकार + बाकी

महत्त्वाचा नियम:

बाकी < भाजक

उदाहरण:

17 ÷ 5 = 3 बाकी 2

म्हणून:

17 = 5 × 3 + 2

६. 🧮 अपूर्णांक

अपूर्णांक = अंश / छेद

उदाहरण: 3/5 मध्ये 3 = अंश आणि 5 = छेद.

समान छेद असलेल्या अपूर्णांकांची बेरीज:

(a/b) + (c/b) = (a + c)/b

उदाहरण:

2/5 + 1/5 = 3/5

समान छेद असलेल्या अपूर्णांकांची वजाबाकी:

(a/b) − (c/b) = (a − c)/b

उदाहरण:

4/5 − 1/5 = 3/5

७. 🔄 अपूर्णांकांचे रूपांतरण

अयोग्य अपूर्णांक → मिश्र अपूर्णांक:

अंशाला छेदाने भाग द्या.

उदाहरण:

17/5 = 3 2/5

मिश्र अपूर्णांक → अयोग्य अपूर्णांक:

अयोग्य अपूर्णांक = (पूर्णांक × छेद + अंश) / छेद

उदाहरण:

3 2/5 = (3 × 5 + 2) / 5 = 17/5

८. 🔟 दशांश

10 ने गुणाकार:

दशांश बिंदू एक स्थान उजवीकडे जातो.

2.35 × 10 = 23.5

100 ने गुणाकार:

दशांश बिंदू दोन स्थाने उजवीकडे जातो.

2.35 × 100 = 235

10 ने भागाकार:

दशांश बिंदू एक स्थान डावीकडे जातो.

23.5 ÷ 10 = 2.35

९. 💯 टक्केवारी

टक्केवारी = (भाग / एकूण) × 100

उदाहरण:

50 पैकी 40 गुण मिळाले.

(40 / 50) × 100 = 80%

१०. 📏 लांबीची एकके

1 km = 1000 m

1 m = 100 cm

1 cm = 10 mm

1 m = 1000 mm

११. ⚖️ वजनाची एकके

1 kg = 1000 g

1 g = 1000 mg

१२. 🥛 द्रवमापन

1 L = 1000 mL

१३. ⏰ वेळ

1 तास = 60 मिनिटे

1 मिनिट = 60 सेकंद

1 दिवस = 24 तास

1 आठवडा = 7 दिवस

1 वर्ष = 12 महिने

सामान्य वर्ष = 365 दिवस

अधिवर्ष = 366 दिवस

१४. 📐 कोन

काटकोन = 90°

सरळ कोन = 180°

पूर्ण कोन = 360°

१५. ▭ आयत

लांबी = l

रुंदी = b

आयताची परिमिती = 2 × (लांबी + रुंदी)

आयताचे क्षेत्रफळ = लांबी × रुंदी

उदाहरण:

लांबी = 8 cm, रुंदी = 5 cm

क्षेत्रफळ = 8 × 5 = 40 cm²

१६. ◻️ चौरस

बाजू = a

चौरसाची परिमिती = 4 × बाजू

चौरसाचे क्षेत्रफळ = बाजू × बाजू

चौरसाचे क्षेत्रफळ = a²

उदाहरण:

बाजू = 6 cm

परिमिती = 4 × 6 = 24 cm

क्षेत्रफळ = 6 × 6 = 36 cm²

१७. 🔺 त्रिकोण

त्रिकोणाची परिमिती = तीनही बाजूंची बेरीज

परिमिती = a + b + c

१८. 📊 सरासरी

सरासरी = सर्व संख्यांची बेरीज / एकूण संख्यांची संख्या

उदाहरण:

10, 20, 30 यांची सरासरी:

(10 + 20 + 30) / 3 = 60 / 3 = 20

⭐ ५वीसाठी सर्वात महत्त्वाची सूत्रे

• भाज्य = भाजक × भागाकार + बाकी
• टक्केवारी = (भाग / एकूण) × 100
• सरासरी = एकूण बेरीज / एकूण संख्या
• आयताचे क्षेत्रफळ = लांबी × रुंदी
• आयताची परिमिती = 2 × (लांबी + रुंदी)
• चौरसाचे क्षेत्रफळ = बाजू × बाजू
• चौरसाची परिमिती = 4 × बाजू
• त्रिकोणाची परिमिती = a + b + c